SanderusVarsenareHofvanProven

Op deze prent van Sanderus is het Hof van Proven te zien omstreeks 1640.

De site bestond uit een groot kasteel met daarnaast een groot neerhof. Het kasteel bestaat niet meer, maar het neerhof wel. Het neerhof staat nog steeds bekend als het “Hof van Proven”, ook “Groot Proven” of “Hof van Varsenare” genoemd.

Het bevindt zich in Varsenare, thans een deelgemeente van Jabbeke in de provincie West-Vlaanderen, meerbepaald langs de Popstaelstraat.

Het "Hof van Proven" is een monumentale hoeve, die met haar huidige voorkomen nog steeds getuigt van het enorme historische belang van deze site.

De huidige gebouwen gaan in de kern tot de 16e en de 17e eeuw terug.

De benaming van de hoeve deed haar intrede omstreeks 1501, toen Jan van Gistel, Heer van der Mote en van Proven, de bezitting door huwelijk in handen kreeg.

Het "Hof van Varsenare" en het "Hof van Straten" zijn de twee belangrijkste heerlijkheden die op het grondgebied van Varsenare bestonden. Het "Hof van Varsenare" was verbonden met het geslacht van Varsenare, dat binnen het Brugse Vrije steeds belangrijke posities bekleedde.

De oorsprong van het Hof van Varsenare zou volgens de bestaande literatuur wellicht te situeren zijn in de versterkingsreeks die circa 862 langs de Oudenburgweg werden opgericht tegen de invallen van de Noormannen. Het werd dus wellicht opgericht als een slot in de vroege middeleeuwen en verbouwd door de Heren van Varsenare in de 13e eeuw. In die tijd deed het zich voor als een opperhof-neerhofsite, met een zware vesting omgeven, en toegankelijk via een ophaalbrug met een versterkte voorpoort die nu nog deels bewaard is.

Vanaf de 16e eeuw was het hof eigendom van de familie van Gistel, Heren van Proven.

Het Hof van Proven was een zeer grote, rechthoekige, omwalde site met een kasteel dat bekroond was met een toren en ten zuiden daarvan een drietal gebouwen telde.

Na zware vernielingen tijdens de oorlogen in de Spaanse tijd, erfde Jean (Alexander) van Gistel het hof circa 1600 en liet het volledig herstellen tot het Hof van Proven zoals te zien is op deze prent. Alle weerbare elementen werden verbannen, maar het geheel bleef er met slotpoort en walgrachten wel nog uitzien als een middeleeuwse burcht.

Omstreeks 1750 werd het geheel als hoeve ingericht.

Op de kaart van Ferraris (1777) werd het "Proven Casteel goet" afgebeeld als een groot vierkant, omwald erf met een ruime boomgaard, waarop centraal een los gebouw en in de zuidwesthoek een groot L-vormig volume stond.

Het Hof van Proven kwam in 1779 in het bezit van Pieter-Jacobus de l'Espée.

In 1834 was het goed eigendom van Joannes Van Ockerhout.

In 1919 kwam het Hof van Proven door een huwelijk in het bezit van de familie van Caloen.

Verschillende gebouwen werden omstreeks 1938 toegevoegd.

De hoevegebouwen kenden ook in de laatste decennia nog verschillende aanpassingen.

De brede walgracht is thans in de noordwesthoek intact bewaard gebleven en afgezoomd met onder meer knotwilgen en aan de straatkant aansluitend op een imposante poortdoorgang. Het poortgebouw bestaat uit rode baksteen met natuursteen voor de onderbouw, hoekneggen, schietgaten en tudor-boogvormige poortdoorgang.

Deze poortdoorgang gaat terug op het twee bouwlagen tellende, met zadeldak afgedekte poortgebouw dat op de prent van Sanderus is weergegeven.

Het gebouw werd verlaagd, en gereduceerd tot een muur met de poortdoorgang waarachter zich twee smalle zijgebouwen bevinden.

Het wapenschild van de Heren van Gistel dat oorspronkelijk boven de poort zat, siert nu de zijpuntgevel van het woonhuis.

Ook het volume van de stalvleugel aan de straatkant gaat mogelijk terug op een deel van de L-vormige structuur op de afbeelding van Sanderus uit 1641; enkele bouwsporen lijken overeen te komen met de rondbogige deur- en vensteropening op de tekening.

Het schuurvolume ten zuiden van het erf, door een lage tussenbouw met schietgat L-vormig bij de stal aangesloten, kan eveneens gelinkt worden aan deze prent.

(Bronvermelding: Onroerenderfgoed.be)