SanderusMechelenCommanderijvanPitzemburg

Op deze prenten van Sanderus zijn de herwerkte versies te zien van de prenten van de voormalige Commanderij van Pitzemburg in Mechelen (provincie Antwerpen), met het vooraanzicht en het achteraanzicht.

Deze prenten werden gepubliceerd in de heruitgave in 1726-1727 van de Chorographia Sacra Brabantiae van Sanderus (1659).

Tegenwoordig is hier het Koninklijk Atheneum gevestigd, gelegen langs de Bruul in Mechelen.

De Commanderij van Pitzemburg werd circa 1200 gesticht door de "Orde der Hospitaalridders van Onze-Lieve-Vrouw der Duitsen in Jeruzalem". Deze militaire kloosterorde van Duitse ridders ontstond in de 12de eeuw, tijdens de kruistochten in Palestina.

De grootmeester, gevestigd te Mariënburg (Pruisen), bestuurde de verschillende landcommanderijen welke verdeeld waren in commanderijen.

Pitzemburg hing af van de landcommanderij Koblenz. De familie Berthout, die de orde rijkelijk steunde, schonk in 1220 een stuk grond nabij de Fonteinbrug.

Volgens een gravure van Braun en Hogenberg (1580) omvatte Pitzemburg in de 16de eeuw een pand met binnenplaats en kapel, gelegen nabij de Bruul en de Fonteinbrug op een vrij uitgestrekt domein begrensd door de Dijle en twee vlieten.

De 2 prenten tonen het complex met een rechthoekige binnenplaats omsloten door de nog bestaande haakse vleugels (in het noordoosten en zuidoosten) in barokstijl, de inmiddels gesloopte gotische kapel verbonden met het eveneens verdwenen poortgebouw (in het zuidwesten) en een vlietje ten noordwesten. De gotische kapel ingewijd in 1451, bleef behouden tot 1822.

Het poortgebouw werd afgebroken in 1836. Bepaalde materialen werden hergebruikt bij de bouw van de 2 ingangspaviljoenen.

Deze eertijds rijk gestoffeerde gebouwen werden in 1794 nationaal bezit en in 1797 verkocht.

In 1827 werden de gebouwen aangekocht door de stad en in 1832 ingericht als een gemeentelijk college, oorspronkelijk bestuurd door geestelijken.

In 1881 werden de gebouwen overgenomen door de staat en omgevormd tot een atheneum. Op het einde van de 19e eeuw werd een klasgebouw opgericht tegen de achterzijde van de noordoostelijke vleugel.

In 1957 was er een uitbreiding met een nieuwe noordwestelijke vleugel en in 1964 nog een vleugel in het verlengde van de laatstgenoemde.

De circa 8 ha grote tuinen van de Commanderie gaf het stadsbestuur in de 19e eeuw in bruikleen aan de "Société Royale d'Horticulture".

Er werd een Engelse tuin aangelegd met vijvers en dreven en een kruidtuin opgericht met een oranjerie. Deze laatstste werd afgebroken in 1960.

Na de Eerste Wereldoorlog werd de tuin een openbaar park.

Op deze locatie is thans het Koninklijk Atheneum Pitzemburg, het huidige Busleyden Atheneum | Campus Pitzemburg.

(Bronvermelding: Onroerenderfgoed.be)