SanderusEsenKasteelenkasteelhoeve

Op deze prent van Sanderus van 1641 is het kasteel met de kasteelhoeve te zien in Esen (provincie West-Vlaanderen). Op de prent is ook de Sint-Pieterskerk van Esen te zien. Esen is sinds 1965 een deelgemeente van Diksmuide.

Het kasteel bestaat sinds lang niet meer. De kasteelhoeve werd volledig herbouwd.

De locatie bevindt zich langs de Zwarte Dreef in Esen (Diksmuide).

Volgens sommige auteurs dateert de eerste vermelding van Esen van 961 wanneer er sprake is van "ecclesia de Esna" in een akte waarin graaf Arnulf de tienden van de Brugse Sint-Donaas opsomt. In 1089 werd de kerk van Esen opnieuw vermeld in een charter van graaf Robrecht II voor het Sint-Donaaskapittel.

Op het einde van de 11e eeuw kwamen de heren van Esen zich als burggraven in Diksmuide vestigen, wat op een toenemend belang van deze nederzetting wijst. Deze 'verhuis' lag in de lijn van de oprichting van de kasselrijen en de aanduiding van de burggraven onder de regeringen van de graven Boudewijn IV en Boudewijn V.

In 1127 was Ingelram van Esen één van de samenzweerders bij de moord op graaf Karel de Goede. Nog in mei van dat jaar werd Ingelram samen met de andere samenzweerders te pletter geworpen, waarschijnlijk van de toren van de Brugse Sint-Donaaskerk. Eind 12e eeuw werd de lemen kerk van Esen vervangen door een stenen Romaanse basilicale kerk met vieringtoren.

In de eerste helft van de 14e eeuw behoorde de heerlijkheid van Esen toe aan de familie van Lichtervelde.

Na het overlijden van Maria van Bourgondië (1482) nam Maximiliaan van Oostenrijk in 1488 het regentschap van de
Nederlanden waar. Door zijn politiek van hoge belastingen kwamen de steden Brugge en Gent echter in opstand, waarop Maximiliaan zijn legers naar Vlaanderen stuurde. Vanuit de stad Diksmuide plunderden zijn Duitse troepen in 1488 de omliggende dorpen, waaronder ook Esen. De Sint-Pieterskerk wordt hierbij platgebrand.

In 1524 was de Sint-Pieterskerk in gotische stijl heropgebouwd. De hallenkerk kreeg een westtoren in tegenstelling tot de vroegere vieringtoren.

In de 16e eeuw werd ook Esen getroffen door de verzwakte economische toestand en de godsdiensttroebelen. De kerk werd circa 1566 deels vernield door de beeldenstormers. In het begin van de 17e eeuw werd de kerk hersteld van de schade opgelopen tijdens de godsdiensttroebelen.

Deze prent van Sanderus toont Esen met de kerk, het kasteel en de kasteelhoeve. Het kasteel bestaat niet meer, maar de afbeelding verwijst mogelijk naar de "Esenkasteelhoeve". Het is een heropgebouwde hoeve aan de Zwarte Dreef in Esen.

De eigenaar was volgens Sanderus een zekere D.Francisco de Vicq. Meer gegevens over deze persoon konden we nog niet achterhalen.

De prent verwijst zeker niet naar het nog bestaande "Esenkasteel", dat zich pas alsdusdanig ontwikkelde in de 19e eeuw.

Op de Ferrariskaart van 1777 is de site te zien met een achtvormige omwalling van het opperhof (met het kasteel) en het neerhof, te identificeren als de heropgebouwde hoeve "Esenkasteelhoeve".

Op de kaart van Vandermaelen van 1850 is de inplanting van de gebouwen duidelijk gewijzigd; het kasteel staat waarschijnlijk nog op deze kaart, maar de wallen werden grotendeels gedempt.

Voor de Eerste Wereldoorlog bevond zich op de site nog een kasteel. Tijdens de oorlog werd de site vernield: een Duitse prentbriefkaart van 1916 toont het kasteel dat reeds vernield werd, maar een torentje was nog duidelijk herkenbaar.

De kasteelhoeve werd sindsdien verschillende keren herbouwd, verbouwd en uitgebreid.

Ter plaatse zijn er thans geen relicten meer die rechtstreeks verwijzen naar de toestand van het vroegere opperhof en het vroegere neerhof zoals te zien op de prent van Sanderus.

(Bronvermelding: Onroerenderfgoed.be)