SVRekkemKerkenKasteelhof

Op deze tekening van Séraphin Vermote is een dorpsgezicht te zien van Rekkem in 1813. Rekkem is thans een deelgemeente van de stad Menen in de provincie West-Vlaanderen.

Op de prent is centraal de kerk en links een groot gebouw, het zogenaamde Kasteelhof, te zien. Deze kerk en het Kasteelhof zijn van oudsher met elkaar verbonden.

In de 12e eeuw bestond het grondgebied van Rekkem uit verschillende, verspreid gelegen heerlijkheden. Een heerlijkheid werd geleid door een heer, die beschikte over een bepaalde, vaak aanzienlijke, oppervlakte landgoed. Verschillende lappen van die gronden werden verpacht aan armere boeren. Op die manier werd in en om Rekkem een feodaal systeem uitgebouwd, waarin de eigenaars van de heerlijkheden vrij lokaal de macht hadden.

Oorspronkelijk zou er één heerlijkheid geweest zijn, de heerlijkheid Rekkem, die waarschijnlijk ontstond vóór de 11e eeuw. Vóór 1365 zouden hieruit de heerlijkheden Ten Dale, Ter Triest en Ten Bulcke zijn afgesplitst. Vóór 1384-1386 volgde Te Spaus en ten slotte, vóór 1420, De Drie Bunders. Wat overbleef van de oorspronkelijke heerlijkheid was Rekkem - Ter Hagen geworden, op wiens domein ondermeer de voorloper van de huidige kerk stond en wat het oorspronkelijke centrum van de gemeente zou worden, de “Oude Plaats”.

Het feodale systeem van verspreide heerlijkheden bleef in zwang tot het gebroken werd door de Franse Revolutie (1789), aan het einde van het Ancien Régime. Pas daarna werden de verschillende hoven gebundeld in de vorm van een gemeente. Het centrum was aanvankelijk vlakbij de kerk gelegen (de “Oude Plaats”). Recenter schoof dit op in zuidelijke richting.

Kerk

De Sint-Niklaaskerk bestaat nu nog en bevindt zich langs de Moeskroenstraat in Rekkem. De kerk is thans omringd met een grasplein met enkele bomen en heesters.

Ondanks de verschillende verbouwingen door de eeuwen heen behield de kerk haar globale plattegrond uit de romaanse periode.

In 1163 was er reeds sprake van een "ecclesia" of parochiekerk in Rekkem. Deze kerk werd vermoedelijk gebouwd in het begin van de 12e eeuw in opdracht van de heer van Rekkem waarna hij alles aan het bisdom schonk. Een andere mogelijkheid was dat hij de grond schonk waarop de kerk daarna op deze grond werd gebouwd.

De kerk werd in elk geval opgericht op grond van de heerlijkheid Rekkem - Ter Hagen, vlakbij het Kasteelhof van de heerlijkheid.

In 1658 werd de romaanse kerk grotendeels vernield door brand, aangestoken door Franse soldaten. In 1660 was de kerk gedeeltelijk hersteld en werd ze weer in gebruik genomen. In 1664 was de restauratie voltooid aan onder meer de vieringtoren, het hoogkoor en de zijaltaren. In vergelijking met de romaanse kerk had de kerk nu een andere torennaald en hoger opgetrokken dwarsbeuken. In 1679 werd een nieuw koor gebouwd dat om financiële redenen uitgesteld was; dit was afgewerkt in 1683.

In de loop van de 18e eeuw werden een aantal kleinere volumes bijgebouwd onder meer een externe traptoren en een kleine zijkapel.

In 1771 werd een sacristie gebouwd.

Tot de Franse Revolutie was de kerk gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw. Pas daarna werd Sint-Niklaas de patroonheilige.

Tussen 1835-1837 werden de voorgevel en het portaal afgebroken en werd het schip verlengd met twee traveeën. De kerk kreeg hierdoor een nieuwe classicistisch geïnspireerde voorgevel met een driehoekig fronton.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de kerk ingericht als lazaret. Bij de bevrijding in september 1918 werd de kerk sterk beschadigd door het Engelse en Duitse geschut.

In 1919-1920 werd de kerk hersteld.

De sterk vervallen kerk werd tussen 1947 en 1952 grondig gerestaureerd, waarbij de 12e-eeuwse toren werd gerestaureerd naar de oorspronkelijke toestand. Er werd ook een nieuwe sacristie gebouwd, de doopkapel aan de rechterzijbeuk werd afgebroken en aan de voorgevel werden barokke arduinen voluten toegevoegd.

Het ommuurde kerkhof werd in 1954 overgebracht naar de Groenestraat en werd in de jaren 1960 opgeruimd.

In de tweede helft van de jaren 1990 werd de eerste fase van de restauratie gestart. In 1998 konden de gelovigen opnieuw de eucharistievieringen in hun kerk bijwonen.

In 2008 en 2009 werden er restauratiewerken aan de kerk uitgevoerd.

Kasteelhof

Links op de tekening van Séraphin Vermote is ook het zogenaamde Kasteelhof te zien. Dit bestaat thans nog en is gelegen langs de Kasteeldreef, ten oosten van de Sint-Niklaaskerk.

Het Kasteelhof behoorde toe aan de heren van Rekkem. Deze heren behoorden tot de adelijke families van Rekkem, van Walem en d'Ablaing. Het waren zogenaamde “vliegende heerlijkheden” zonder eigenlijk foncier (huis of kasteel van de heer), wat betekent dat de heren er zelf niet verbleven.

In het Ancien Régime was de hoeve vermoedelijk de verblijfplaats van de baljuw van de heerlijkheid.

Het Kasteelhof was een hoeve met een rechthoekig bakstenen volume met duidelijk te onderscheiden zijtrapgevels en een centrale dakkapel. Daarachter bevond zich een kleiner, maar hoger volume, eveneens met zijtrapgevels.

Het was een grote hoeve met een gesloten opstelling, maar pas in 1851 werd een aanvankelijk open toegang vervangen door een poortgebouw.

Het Kasteelhof had een voornamelijk 19e-eeuws uitzicht, behalve het vroeg 17e-eeuws woonhuis of voormalig baljuwhuis.

Een stalvleugel en een schuur dateren van 1911; ze werden heropgericht na een brand.

(Bronvermelding: Onroerenderfgoed.be; Wikipedia)