Koekelare
 
Sint-Martinuskerk (1813)


Deze tekening van Serafien Vermote toont de omwalde Sint-Martinuskerk in haar verschijningsvorm tussen 1790 en 1876.

Vooraan is één van de kerkbruggen te zien. Rechts is het dak van de pastorie te zien (nu het Fransmansplein). Links achteraan het gebouw waar tegenwoordig het restaurant “de Hertog van Arenberg” is gevestigd. Bemerk het torentje naast het gebouw. Dit gebouw met muurankers uit 1635 werd vroeger het huis “De Torre” genoemd.

Het huidige gebouw betreft een wederopbouwpand uit de jaren 1920, na de vernietiging van de huizen rond de kerk bij beschietingen in 1918 in de Eerste Wereldoorlog. Het volume is een reconstructie van een 17e eeuws pand waarbij de jaarankers "1635" opnieuw werden aangebracht. Het vooroorlogse pand ging minimaal terug tot de 17de eeuw. Op een figuratieve kaart met het centrum van Koekelare van 1799 is het gebouw van “de Hertog van Arenberg” afgebeeld met een toren, vandaar ook de oude benaming "De Torre".

De Sint-Martinuskerk is toegewijd aan Sint-Martinus van Tours. Het oude kerkhof rondom de kerk is circa 1975 verwijderd, onder meer voor de aanleg van het Meunyckenplein. Het Concertplein ten westen van de kerk, het actuele toegangsplein tot het kerkportaal, gaat terug op het toegangsstraatje naar de kerk vanuit de Moerestraat (inhuldiging plein in 1988). De groene kerkhofomgeving is gedeeltelijk bewaard, vooral ten noorden van de kerk. Daar zijn ook een aantal herdenkingstekens en enkele oude grafstenen en monumenten bewaard. Ook zijn enkele grafplaten bewaard in de noordgevel van de kerk.

Onder meer het vroeg-middeleeuwse patrocinium Sint-Maarten en de Germaanse plaatsnaam Koekelare laten veronderstellen dat monniken vanuit de Sint-Amandsabdij aan de Scarpe (Noord-Frankrijk) Koekelare en omstreken al in de 7de eeuw kerstenden. Op 16 april 899 werd het abdijbezit van Koekelare nog eens bevestigd. In de tweede helft van de 9de eeuw schonk de graaf van Vlaanderen de villa Koekelare aan het bisdom Noyon-Doornik. In 1106 schonk de bisschop het patronaat van de Sint-Maartenskerk aan de Sint-Bertijnsabdij in Sint-Omaars (Noord-Frankrijk), met de vraag er een priorij te stichten. De herinnering aan die priorij blijft tot vandaag bewaard in de benamingen " ’s abtshof" en "Meunyckenhof". Vanaf dan bedienden benedictijnen de kerk van Koekelare.

De kerkomwalling kwam voor het eerst in schriftelijke bronnen voor in de 15de eeuw. Tijdens de godsdiensttroebelen van de tweede helft van de 16de eeuw werd de kerk geplunderd en gedeeltelijk vernield. In 1574 werd de bouwvallige romaanse kerktoren gesloopt. Omstreeks 1616 werd een nieuwe kerktoren gebouwd. In de periode 1616-1619 werd ook de koorpartij hersteld.

Het opknappen duurde tot 1719: in dat jaar werden de laatste muren van het kerkschip opgeruimd. Tot 1790 bestond de Sint-Martinuskerk uit een driezijdig koor, geflankeerd door vlak gesloten zijkoren. Hierop sloot ten westen een kruisbeuk (of het transept) met een vierzijdige middentoren aan.

De aangroeiende bevolking vereiste op het einde van de 18de eeuw een vergroting van de kerk. In 1777-1779 worden de toegangspijlers tot het kerkhof en het voorportaal van de kerk gebouwd. In 1790 werd de kerk nogmaals grondig verbouwd. Er kwam onder meer een nieuw classicistisch voorportaal. De oude gotische kruisbeuk (of het transept) en de toren uit de eerste helft van de 17de eeuw bleven behouden.

De walgracht rond de kerk en kerkhof met haar vier kerkebruggen elk met een balie afgesloten, verdween wellicht aan het einde van de 18de eeuw of in de eerste helft van de 19de eeuw.

Vanaf 1876 tot 1880 werd de kerk opnieuw verbouwd. Daarbij werd niet alleen het kerkgebouw verbouwd, maar werd ook de oude kerktoren volledig afgebroken en vervangen.

In 1909-1912 werden de oude koren afgebroken en vervangen door drie diepe koren en een transept. Ook een slanke achtkantige toren werd in neogotische stijl opgetrokken. In 1912 wordt de vernieuwde neogotische kerk met haar spitse toren (65 meter) ingewijd.

In 1918 werd de kerkomgeving beschoten. Ook de glasramen van de kerk werden hierbij beschadigd.

(Bronvermelding:  Souvenhiers.be (afbeelding) ; Onroerenderfgoed.be)