BrusselHallepoort

Op de oude ansichtkaart van 1942 is de Hallepoort te zien in het Hallepoortpark te Brussel. Het gebouw is uitstekend bewaard gebleven.

De Hallepoort is een voormalige stadspoort die heden ten dage fungeert als museum. De poort staat in de Kleine Ring van Brussel, aan het einde van de Hoogstraat en het begin van de Waterloosesteenweg.

Ze werd gebouwd in 1381 en is de enige Brusselse stadspoort die bewaard is gebleven. Een metrostation in de directe buurt is vernoemd naar de poort.

Toen in de Middeleeuwen de eerste Brusselse stadsomwalling stilaan te klein begon te worden voor de almaar uitbreidende stad werd besloten de bouw aan te vatten van een nieuwe, ruimere stadswal. Deze wal, waarvan het traject overeenkwam met de huidige Brusselse kleine ring, telde zeven grote stadspoorten: de Schaarbeeksepoort de Naamsepoort, de Leuvensepoort, de Anderlechtsepoort, de Lakensepoort, de Vlaamsepoort, en uiteraard de Hallepoort.

Stadspoorten werden in deze tijd doorgaans vernoemd naar de toegangswegen waaraan ze zich bevonden. In het geval van deze poort leidde deze weg naar de Brabantse stad Halle, waaraan ze dus ook haar naam dankt. De voornaamste functie van de poort was net als de rest van de omwalling militair.

In de nieuwe tijd deden zich grote evoluties in wapenbouw en oorlogsvoering voor. Reeds in de 16e eeuw kreeg men door dat de middeleeuwse omwalling niet meer volstond om de stad te verdedigen tegen het moderne oorlogstuig. De militaire functie van de Hallepoort, werd omstreeks in 1564 opgeheven, waarna de poort verschillende nieuwe bestemmingen kreeg. De poort werd achtereenvolgens benut als graanzolder, lutherse kerk, gevangenis en archief.

Daarnaast vormde het gebouw ook het hoofdkantoor van de officie van de drossaard van Brabant, een rechtbank die zich bezig hield met de aanhouding en vervolging van landlopers uit heel de Zuidelijke Nederlanden. Op de Hallepoort werden aangehouden landlopers ondervraagd, gevangengehouden en uiteindelijk vervolgd. Zij verbleven meestal niet lang in de bescheiden gevangenis in het gebouw, daar ze doorgaans meteen na hun proces verbannen werden.

Aan het eind van de 18e eeuw begon de omwalling al haar functies te verliezen en werd ze onder impuls van de in deze tijd snel wisselende machthebbers stelselmatig afgebroken. Hoewel aan het eind van het Habsburgse regime ook de rechtsfunctie van het gebouw verviel bleven de gevangenis en het archief nog actief, wat het gebouw wist te redden van de sloop. Hiermee werd het het laatst overgebleven deel van de voormalige stadsomwalling. De lanen werden uiteindelijk om het gebouw heen getrokken. Hoewel er nog af en toe activiteit plaatsvond in de stadspoort verkommerde het gebouw snel door verwaarlozing.

Op termijn sloot de Hallepoort ook als gevangenis. Het gebouw en de infrastructuur voldeden niet meer aan de moderne normen. De vraag begon te rijzen of het gebouw toch beter niet gesloopt kon worden, met het oog op het rechttrekken van de lanen.

De Belgische onafhankelijkheid in 1830 bracht redding. De nieuwe staat trachtte zijn sporen uit het verleden in de verf te zetten en er werd besloten het verkommerende gebouw te renoveren en het een nieuwe functie te geven. In 1847 werd er beslist om in de Hallepoort het Musée Royal d'Armures, d'Antiquités et d'Ethnologie (Koninklijk museum voor wapens, oudheid en volkenkunde) te vestigen. Een eventuele sloop was voorlopig van de baan.

In 1863 werd besloten om de Hallepoort aan te passen aan zijn nieuwe functie als museum. Men besloot om het sobere middeleeuwse gebouw een geheel nieuw uitzicht te geven dat meer strookte bij de 19e-eeuwse romantische visie van de middeleeuwse periode. Uiterlijk werd toen belangrijker geacht dan historische reconstructie.

Om de Hallepoort een meer 'middeleeuws' karakter te geven besloot de architect om te werken in de neogotische bouwstijl. Dit is vooral te zien aan de Brusselse zijde van het gebouw. Rechthoekige raampjes werden hoog en spits en er werd een geheel nieuwe ronde toren gebouwd met kegelvormig dak waarin zich een gotische wenteltrap bevindt. Ook de rest van het interieur werd in deze stijl verder uitgebouwd en aangevuld met middeleeuwse decoratie.

Ook de dakstructuur onderging een grondige wijziging. Het dak van de toren werd hoog en spits, afgewerkt met metaalwerk. Aan de randen werden loopbruggen met kantelen toegevoegd alsook enkele torentjes. De toren aan de kant van Sint-Gillis (de buitenzijde van de omwalling) leunt nog het meest aan bij het oorspronkelijke uitzicht van de stadspoort. De toren kreeg enkel een iets spitser dak eveneens voorzien van fraai metaalwerk. Door een verhoging van het straatniveau is de voormalige toegangspoort echter niet meer zichtbaar. De hele renovatie was afgerond in 1871.

De Hallepoort werd in 1976 grondig gerestaureerd. Het gebouw heropende in 1990, nu als een deel van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis. Er worden regelmatig tijdelijke tentoonstellingen gehouden in het kader van folklore en de geschiedenis van de stad Brussel.

In 2007 werd de Hallepoort opnieuw gerestaureerd. Het museum heropende op 6 juli 2008 opnieuw, samen met een permanente tentoonstelling. De tijdelijke tentoonstellingen zijn verplaatst naar de derde verdieping van het gebouw.

Vanaf 2028 wordt de Hallepoort een presentatieplek voor Brussels immaterieel erfgoed.

(Bronvermelding: Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Hallepoort (online) - geraadpleegd op 15 juli 2026 - CC BY-SA 4.0)

Brussel : Hallepoort